Eqerem Çabej

Eqerem Çabej, eğitim, bilim ve kültürün en önemli kişilerinden biri, Arnavutluk Bilim Akademisi’nin kurucu ve üyelerinden, albanolog idi.

İlk öğrenimini doğum şehrinde almıştır. 1921 yılında orta öğrenimini başarı ile tamamladıktan sonra, o zamanki Gjirokastra valilik burslarından birini hak etti, yurt  dışında lise ve yüksek öğrenimini tamamlamak üzere, zamanın eğitim görmek isteyen Arnavut gençlerinin çoğunun yaptığı gibi bilim peşinde gürbete gitti. Klagenfurt’un Filoloji bölümünden 1926 yılında mezun oldu, eğitimine Avusturya’nın Vjana şehrinde devam etti 1930 yılına kadar. Çabej, arnavutçanın tarihi gelişimine yönelik büyük ilgi duymaya başladı. 1922 yılında Arnavut – İtalyan incelemeleri tesini Vjana üniversitesinde teslim etti. Çabej, Arnavutluk’a döndükten sonra İşkodra, Gjirokastra ve Tirana gibi şehirlerde lise öğretmenliği yaptı. İkinci Dünya savaşından sonra 1944’te Roma’ya geçti.

Çabej hint avrupa dilleri kıyaslanma dalında mezun oldu. Bilim hayatını genellikle dil uzmanlığında sürdürdü. Folklor, etnografya, edebiyat tarihi gibi dallara da büyük ilgi gösterdi. Mesleki hayatında en önemli incelemeleri, leksikoloji, onomastika lehçeleri, tarih, etimoloji ve edebi dilin kodlanmaları önemli yer alıyor.

Arnavutça büyük sözcüğünün hazırlanmasında  birçok etimolojik açıklama ile büyük katkıda bulunmuştur.

Bilim faaliyeti sadece kendisinin sevdiği dallarda değil, başına geldiği işlerin istekleri doğrultusunda dahil gelmiştir. İlk dönemde kendisi bilin incelemelerin yanısıra liselere lazım olan basınlarla da uğraşmıştır.

Bu dönemdeki faaliyetlerinde sadece dil hususunda değil, aynı zamanda folklor ve sanat ebediyatında ilgisi göze düşer.

Arnavutça incelemeleri çerçevesinde Çabej onun tarihi ve tarih öncesi gelişmesi ile yakından ilgilenmiştir. Genellikle dikkarını bu Balkan dilinin çzleri çekmiştir. Dilimizin ilirya dilinden gelmediği iddiaları susturup iki dil arasındaki bağları ortaya çıkarmıştır. Tabbi ki bir dilci arnavutçanın ilk yazılarını yazan edebiyatçılara da zaman ayırır. Çabej, Buzuku’nun yazılarının yeniden basılmasına sebep olmuştur. Bu yeni basınların önemi transkipte ve zamani edebiyatına uyumunda öne çıkan zorluklara rağmen, büyük önem taşır.

Çabej’in en büyük başarılarından biri dili incelemerde modern metodları kullanması ve diğerlerine onları öğretmesidir. 10 mayıs 2003 yılında Eqerem Çabej, o zamanki Arnavutluk Cumhurbaşkanı Alfred Moisiu tarafından Ulusun Onuru ödülüne laik görülmüştür.

Arnavutluk’un en ünlü yazarı İsmail Kadare, Çabej hakkında ‘ O hayatımızın en mistik, en büyüleyici en önemli unsuruna adadı hayatını adamıştır, dil ile uğraşmıştır ‘ diyecekti. O büyük bir savaşçı gibi dil kapsamında savaştı, milyonlarca arnavutun algıladığı dile hayatını adadı, arnavutları ve düşüncelerini birleştirene önem verdi. Eqerem Çabej’in eseri bundan dolayı paha biçilmez değerde bir eserdir ve onu ölümsüz kılacaktır.

Çabej’in eserlerinden bazıları :
‘ Arnavutça dalında etimolojik incelemeler ‘

‘ Arnavutça tarihine bakış ‘

‘ Arnavutça’nın tarihi Fonetiği ‘ gibi eserlerdir.

/Aida Vishko/