Tiran Radyosu 80 yaşında

Bu, uzun yıllar boyunca Arnavutluk’taki tek radyo kanalı olan Tiran Radyosu hakkında konuşmak için iyi bir fırsat. Yurtdışındaki Arnavutlar için de bir radyo, bir bilgi ve kültür penceresi.

Arnavutluk’taki ilk yayınlar, 1936’da İtalya’nın güneyindeki Radio Bari’de imzalanan İtalya ile hükümetler arası bir anlaşma sayesinde mümkün oldu. Arnavutluk Dışişleri Bakanlığı’nın Tiran’daki basın dairesi ve Gazeta Shqiptare gazetecileri ile Gazzetta di Puglia editörleri tarafından hazırlıklar yapıldı. Günlük program 30 dakika sürüyordu ve Arnavutluk ve dünyadan gelen haberlerin yanı sıra bir müzik programından oluşuyordu.

Arnavutluk’ta ulusal bir radyo kurmak için 1937-1938 yılları arasında ciddi çabalar sarf edildi. Drita’nın baş editörü Gjergj Bubani, Radio Tirana’nın ilk yönetmeni oldu.

İlk yayın 28 Kasım 1937’de Bağımsızlık Bildirgesi’nin 25’inci yıldönümü kutlamaları üzerine yapıldı. Bu kutlamalar, Philips Şirket teknisyenlerinin yardımıyla dört gün boyunca yayınlandı. Bazı belgelerde belirtildiği gibi, o zamanlar Arnavutluk’ta sadece 2.000 radyo grubu vardı.

Birkaç ay sonra, 7 Temmuz 1938’de Kral Zog, Tiran Radyosunun  inşaatı için bir kararname yayınladı ve bu konuda 122 500 altın frangı bütçesini onayladı.

Radyo Tiran’ın resmi açılışı 28 Kasım 1938’de gerçekleşti. Törene Kral Zog ve Kraliçe Geraldine de katıldı ve açılış konuşmasını yaptı.

Tiran Radyosu, İskenderbey Meydanı’nda bulunan Tiran Belediyesi’nin birinci katında iki büyük odada kuruldu ve yayınlarını sürdürdü. Lapraka vericilerinin 3 kW gücü vardı ve 40 metre kısa dalga bandına iletildi. Günlük program, Arnavutça ve İtalyanca’da çeşitli dergilerde yayınlandı. Başlangıçta üç saatlik bir program vardı: 13:00 – 14:00 ve akşam 19:00 – 21:00.

Mayıs 1939’da, İtalyan askerleri tarafından ülkenin işgalinden sadece bir ay sonra, Tiran Radyosu, “Basın, Propaganda ve Turizm” için İtalyan Genel Müdürlüğü’nün kontrolü altına alındı. Gönderimler devletin keskin kontrolüne tabi tutuldu. 1939’da Tiran Radyosu, Sırp-Hırvatça, İtalyanca, Yunanca, Romence, Türkçe gibi birçok yabancı dilde, fakat aynı zamanda İngilizce ve Fransızca yayın yapmaya başladı. Aralık 1939’da, bir orta dalga programı için 50kW’lik bir verici teknik amplifikasyonu planlandı. Bu proje uygulanmadı. 1939 Nisan’ının sonunda, Radio Tirana, 1965 yılına kadar 26 yıl boyunca kaldığı “Kont Urani” Sokak’ta başka bir binaya taşındı.

İlginç bir gerçek, Radio Tirana’daki tek taraflı faşist propagandayı dengelemek için BBC’nin programlarını 12 Kasım 1940’da Arnavutça ve 13 Mayıs 1943’te “Amerika’nın Sesi” ni başlattı. Arnavut partizan birimleri bile bunu denedi.

İtalya’nın Eylül 1943’te teslim edilmesinden sonra Alman subayları Radyo Tiran’ın kontrolünü ele geçirdiler. 14 Kasım 1944’e kadar, 7 Wehrmacht askeri ve 9 Arnavut jandarma ile bir Alman askeri birimi Radyo Tiran’da güvenlik hizmeti verdi. İşgalciler Radyo Tiran binasını bombalamaya çalışırken, Tiran ailelerinde 2.500’den fazla fonograf kaydı gizliydi – Radikal Tiran arşivinde çalışan İslam Proseku’yu hatırlatıyor. Başkentin kurtarılması ve Radyo Tiran’daki programların yeniden başlaması ünlü bir Arnavut yazar İsmail Kadare tarafından romanda (Nnntori i një kapitali) “Bir Başkentin Kasımı” nda belgelenmiştir.

Tiran Radyosu, 27 Kasım 1944’te programlarını yayınlamaya başladı. 28 Kasım 1944’te, Tiran Radyosu, “Ulusların Şehitleri” Bulvarı’ndan, komünist hükümetin Tiran’a katılımı için büyük bir toplanma ve ülkeyi yöneten Kurtuluş Ordusu Başbakanı ve Başkomutanı Enver Hoca hakkında bir konuşma yaptı.

Arnavut gazetesi “Bashkimi” (Birlik) 24 Aralık 1944’te Arnavut dil programı dışında yazdığı gibi, Radyo Tiran, Fransızca, Sırp-Hırvatça, İtalyanca, Yunanca gibi birçok yabancı dilde haber yayınladı: Kısa dalgalarda 00 ile 21:30.

Komünist rejim propagandayı güçlendirdi ve bu amaçla dört başka yerel radyo daha kurdu: Radyo Gjirokastra, iki ay sonra, 20 Mayıs 1945’te, 13 Mayıs 1945’te Radyo Shkodra ve Radyo Kukës’de 16 Ekim 1959’da açıldı.

1947’de Tiran Radyosu’nda 50 kişi çalışıyordu. Arnavutluk 1948’de Kopenhag’daki Radyo Yayın Konferansı’nda dört frekans aldı. 1950’ye kadar, Arnavutça 7 saat 30 dakikalık günlük dil programları ve 5 yabancı dilde 4 saat (İngilizce, Fransızca, Yunanca, İtalyanca ve Sırpça) yayınladı.

Arnavutluk o zaman Doğu Bloğu’nun bir üyesiydi. 1948’de Yugoslavya ile ilişkilerin çöküşünün ardından, Arnavutluk hükümeti Sovyetler Birliği ile ilişkileri güçlendirdi. Sovyetler Birliği’nin yardımıyla yeni bir radyo binası inşa edilecekti. Bu proje gerçekleştirilmedi çünkü 1961’de Sovyetler Birliği ile ilişkiler bozuldu. Arnavutluk, 1978 yazına kadar yakın bir işbirliğini geliştirdiği Çin Halk Cumhuriyeti’nde yeni bir müttefik arıyordu.

5 Aralık 1965’te, Tiran Radyosu bugün bulunduğu yeni binaya taşındı. Alman Demokratik Cumhuriyeti ve Sovyetler Birliği’nden bazı eski kayıt ekipmanı haricinde, tüm stüdyo ve ekipman yeniydi. Çin’den geldiler ve Çinli uzmanlarla birlikte çalıştılar. Bu,  saat 18.00’den 11.00’e kadar, 18 saatlik bir günlük program başlatması olasılığını yarattı.

 

Sovyetler Birliği ile ilişkilerin kesintiye uğramasına karşılık, Radyo Tiran’ın yabancı dillerinin programı önemli ölçüde genişledi: 1961’de Tiran Radyosu altı yabancı dilde yayın yaptı: Yunanca, Sırpça, Hırvatça, İtalyanca, Fransızca, İngilizce ve Arapça. Yayınlar ayrıca Rusça, Bulgarca ve Almanca’ya geçti. Almanca yayınlar 1954’ten beri başladı, ancak düzenli olarak değil.

Çek, Macarca ve daha sonra Polonya, Portekiz ve İspanyolca dillerinde Radio Tirana International’a başka programlar eklendi. 1970’lerin sonlarında Endonezya, Türkçe ve İsveççe’de radyo programları vardı.1980’lerde, Tiran Radyosu, Arnavutlar Diyasporası için 21 yabancı dilde yayın yaptı. Radyo Tirana’da her gün orta ve kısa süreli 83 saatlik yabancı dil programları yayınlandı.

Yayınlar çok politize edildi. Haberler, özellikle radyo konuşmaları İşçi Partisi’nin yönergeleriyle uyumluydu. Radyo Tiran Uluslararası yayınları Arnavutluk Emek Partisi Merkez Komitesi’nin basın dairesi tarafından yönetildi ve kontrol edildi.

Komünizmin çöküşüyle, yabancıların Arnavutluk’a olan ilgisi arttı. Oluşan değişiklikler hakkında haber ve bilgi almak için hevesliydi. Dünya Arnavutluk’u tüm sorunları ile ortaya çıkarmaya başladı. Ancak, sınırlı maliye kaynaklar nedeniyle Tiran Radyosu Uluslararası yayın programlarının sadece 7 yabancı dilde çekilmesini sağlamıştır. Bu süre zarfında Arnavutların yurtdışındaki Arnavut programı, 1990’dan sonra birçok Arnavut ülkeyi terk edip İtalya ve Yunanistan’a değil, aynı zamanda Almanya, ABD ve Kanada’ya göç ettiğinden dolayı genişletildi.

Tiran Radyosu, 80’lerde ve özellikle, Kosova’daki protestoların başlangıcıyla, eski Yugoslavya’daki Arnavutlar için önemli bir bilgilendirici rol oynadı.

 

1990’larda Arnavutluk’ta pek çok radyo istasyonu kuruldu, fakat Tirana Enternasyonal Radyosu’nun yerini alamadılar çünkü programları yerel dinleyiciler içindi. Bugün Arnavutluk’ta 66 radyo istasyonu var. Bu gerçek, Arnavut radyo pazarında hızla tepki vermemize ve rekabet gücümüzü artırmamıza yardımcı oldu.

RTI Staff

Radio Tirana International’ın (RTI) misyonu, dünya çapındaki yabancı dinleyicimizi bilgilendiriyor ve eğlendiriyor. RTI personeli, Arnavutluk’taki siyasi, ekonomik, kültürel ve sportif gelişmelerin yanı sıra çeşitli siyasi gelişmelere ilişkin olarak Arnavut devletinin tutumunun sunulmasına adanmıştır.

Radyo Tiran, Arnavutluk’taki en zengin haber arşivine sahip ve günlük haber programlarımızda yayın yapıyoruz.

Teknolojik gelişme, dünya çapında dinlenmemize yardımcı oldu. Orta ve kısa dalga yayınlarının azaltılmasıyla, geleneksel dinleyicilerimizi, radyo meraklılarımızı kaybedebileceğimizden korkuyorduk ancak bir anket bize daha önce olduğundan daha fazla dinleyiciye sahip olduğumuzu gösterdi. Bu da yeni internet teknolojisine teşekkürler.

2017’den bu yana, Radyo Tiran’daki yabancı dil yayınları İnternet üzerinden duyulabilir. Dinleyicilerimizin yanı sıra, Radyo Tiran, Arnavutluk ve onun gelişmeleri ile ilgilenen herkesin programlarımızı yabancı dillerde dinleyebildiği ve Arnavutluk için bilgimizi gerçek anlamda okuyabileceği www.rti.rtsh.al web sitemiz var.

/Aida Vishko /

 

 

Share this...
Share on Facebook
Facebook
Tweet about this on Twitter
Twitter