Fan Noli

Fan Noli, Arnavut ulusunun ünlü kişiliklerinden birisidir. Fan Noli, bilgi adamı, sanatçı, edebiyat temsilcisiydi.

Fan Noli, 6 ocak 1882 tarihinde İbriktepe’de doğdu. 1990 yılında Ederne’de yunan lisesinde mezun oldu. 1990 yılında Yunanistan’a giden Fan Noli, felsefe fakültesinde öğrenim görmeye başladı. Fakat üniversiteyi tamamlamadı. Yunanistan’da bir tiyatroda çalışmaya başladı ve dram yazmak için ilgi gösterdi. Yunanistan’dayken Sami Frasheri’nin yazdığı ‘ Arnavutluk neydi, nedir ve ne olacak ? ‘ başlıklı kitabını arnavutçadan yunancaya çevirdi. 1903 yılında Mısır’da yunan ilk okulu Shibin-el-Komi okulunda öğretmen olarak çalışmaya başladı. Temmuz – ağustos 1904 döneminde yunan dergisi ‘ Numas’ta ilk yazılarını yayımlamaya başladı.

Eylül 1905 döneminde Shahin Kolonja’nın ‘ Drita ‘ gazetesinde yazmaya başladı.

1906 yılında Fan Noli, ABD’ne hareket etti ve orada bulunan arnavutların organize edilmesi hakkında çalıştı. 1907 yılında Fan Noli, ‘ İsrailliler ve filistinler ‘ başlıklı dramı yayımladı. 1908 yılında Arnavut Ortodoks Kilisesinin Yunan kilisesinden ayrılması için çaba sarf etti. Fan Noli, kiliselerde arnavutça dilinde törelere katıldı, din kitapları arnavutçaya çevirdi.Bu arada Fan Noli, gazetelerle işbirlik ediyordu, yurtsever örgütleri organize ediyordu.

6 ocak 1908 tarihinde Boston’da ‘ Besa –Bese ‘ yurtsever derneğini kurdu.

22 mart 1908 tarihinde ABD’nde Arnavut Ortodoks Kilisesi’ni kurdu.

15 şubat 1909 tarihinde ‘ Dielli ‘ gazetesinin ilk sayısını yayımladı.

1912 yılında bu yurtsever dernekler, pan arnavut dernek ‘ Vatra ‘ derneğini kurdu. 1912 yılında Harvard Üniversitesi’nde sanat dalında mezun oldu.

Arnavutluk’ta bağımsızlığın ilan edilmesinden sonra Fan Noli, Ismail Qemal’ın yönetiminde hükümeti destekledi. 1913 yılında Arnavutluk’a geldi. ‘ Vatra ‘ derneği Fan Noli’yi başkan görevine seçti. O dönemde Fan Noli ilk şiirlerini yazmaya başladı. 1921 yılında ‘İskenderbey hikayesi ‘ başlıklı kitabı yayımladı. 20li yılların başında Fan Noli yine Arnavutluk’a geldi. Ulusal Kurulu’nda milletvekili olarak Fan Noli, Lushnja Kongresi platformunu destekledi. Fan Noli, 1924 yılının hazıran ayında Demokratik Devrimi organize edip, yönetti. Bu hareketin başarısından sonra, Fan Noli başbakan görevine seçildi. Devrimin iç kuvvetlerin yabancılar işbirliğiyle yıkılmasından sonra, 24 aralık 1924 tarihinde Fan Noli, Vyana’ya göç etti. Kral Zogu rejimi ise Fan Noli hakkında ölüm cezası kararlaştırdı.1925 – 1930 yılları arasındaki dönemde Fan Noli, siyasi faaliyetinin yanısıra, dünya edebiyatının yüce yapıtlarından bazılarını arnavutça diline çevirdi. 1930 yılında Fan Noli, ABD’ne hareket etti. ABD’nde Fan Noli, Arnavut Ortodoks Kilisesi piskoposu gibi çalıştı. 1947 yılında Fan Noli, ‘ İskenderbey hikayesi ‘ başlıklı yapıtını yeniden yayımladı. Bu kitabı ingilizce dilinde de yayımladı. 1948 yılında ‘ Albüm ‘ başlıklı şiirler kitabı yayımladı. 1961 – 1963 yılları arasındaki dönemde iki şiiri yayımladı. Fan Noli, tanınmış şairlerin yapıtlarının bazılarını arnavutça diline çevirdi. Fan Noli, 13 mart 1965 tarihinde vefat etti.

/Aida Vishko/